Industria aurrea

            Barakaldoko industrializazioaren aurretik landa- herrixka bat zen, 1851. urterarte 2.000 biztanleen kopurua inoiz gainditu ez zituena. Esan bezala, ekonomiaren ardatza nekazaritza zen, ortu txikietako nekazaritzan eta baserrietako abeltzaintzetan euskarri nagusi zuena.

Barakaldoko landa-herrixka honetan lurrak lantzea zen garrantsitsuena, eta erlijio erritoak bakarrik kentzen zizkion orduak lanari.Barakaldotarrak betidanik  estuki egon dira lotuak.Hauek San Bizente elizara joaten ziren otoiz egitera eta bertan hasi zen sortzen Barakaldoko kulruta propioa.

Izen bereko auzoan kokaturiko eliza XII. mendekoa  da. 1622. urtean berreraiki zuten,eta gaur egun Barakaldon dagoen eraikinik zaharrena da. Estilo gotiko-klasikoan eraikia eta estilo errenazentistako dorreak dituena. (Aizpuru Murua.M,  2002)

Baina Barakaldoko erritu bat azpimarratu behar bagenu Agate Deunaren baseliza izango zen. Agate Deuna auzoan kokatzen da, Arroletza mendiaren magalean eta XVI. mendearen aurreko eliza gotikoa da. Aipatu beharra dago baseliza hau, Done Jakue bidean eraiki zela erromesek bertan otoiz egin zezaten .Ordutik aurrera, Agate Deunaren eguna Barakaldon jai da, eta gaur egun ere urtero, Otsailaren 5 ean bertara dantzatzera, goxoak jatera eta otiz egitera joatea gure kulturan oso sendotua jarraitzen duen tradizioa da.

Aipatzekoa da 1960. eta 1996. urteetan zaharberritua izan zela, denboraren poderioz erortzen hasi baitzen.

Aipatu dugun bezala, Done Jakue bidea Barakaldotik pasatzen da, eta bai errito erlijioso, bai jarduera fisiko bezala, garrantsia handia izan du gure hirian.

Done Jakue Bidea

``Kostako Done Jakue Bidea ´´ Barakaldotik pasatzen da X. mendetik, noiz Europa osoko milaka erromes, Santiagora ibiltzen joaten ziren, Done Jakue apostuluaren erlikiak ikusteko.

            Irunetik Espainian sartzen den bide sakratu hau,bai igarotzen dituen herrien kulturaren garapena, bai eta ekonomiaren garapena ekarri du mendeetan zehar. 11 mendeetan zehar igarotako erromesen zenbakia izugarria izan da, haien barne oreka espirituala bilatu nahian, baina gaur egun  XXI. mendean , bidea egitearen alde sakratua galdu egin da, eta kirol erronka bezala hasi da hartzen egiten dutenen artean.

Gaur egungo Barakaldon, Zubileta auzoa igarotzen sartzen da, ``Edeabruaren Zubiaren´´ gainetik. Ondoren Agate Deunaren Baselizara igotzeko, historikoki hain garrantsitsua den erromatarren galtzadatik.igarotzen da. Honen ondoren La Paz auzotik, Gurutzetatik, Gorostizako auzora doa, Errekatzoko ``bide berdetik´´ Errekaortuko auzora iritsi arte. Gaur egon den BEC- etik igaroko da, Ansioko Lautadan zehar Ibarreta-Zuloko auzora iristeko, gaur egun Megapark eta Ikea. Ondoren, Parke Botanikotik pasatuko da, San Bizenteko auzoa igarotzen ( Aipztzekoa lehen hori Barakaldoko erdialdea zela eta Barakaldo aintzinean San Vicente de Barakaldo deitzen zela), Beurko auzotik, Dolores Ibarruriren bidegorritik ateratzeko Sestaoko bidean. (Olabuenaga.M, Chento. J, 2002)

Kaleko jolas tradizionalak

Jolas tradizionalek betidanik izan dute garrantsia handia gure kulturan.

Garai honetako Barakaldoko kaleetako joko tradizionalei dagokienez ez dago idatzitako askorik, beraz bertoko adinetakoengana jo behar izan dugu.

Maria Milagros Donnay 79 urteetakoa eta Amador Mediavilla 81 urteetakoaren r hitzetan, bere gurasoetatik gogoratzen dutena, zuten gutxienarekin jolasten zutela zen.

Honen adibide esanguratsua da ``Iltze´´ jolasa. Joko honetan etxe ondoko hauts zelaia jokatzen zuten jokalarien artean zati berdintsuetan banatzen zen, eta iltzeak bestearen zelaian sartzen lekua kentzen zioten. Helburua gainontzeko jokalariek zutik egoteko lekurik ez izatea zen.

Joko honekin batera, garai hartan oso famatua egin zen ``tabas´´ edo ``tortolak´´ , umeen gozamenaren momentu ugari ekarri zituen. Jokoa arkumearen hezur batekin jokatzen zen. Tortoloak edo tabak dado moduan erabiltzen ziren, eta hainbat jokoetarako erabiltzen ziren. Lutxanako auzoan adibidez, tabekin nolabait gaur egun ezagutzen dugun ``Hiltzailearen´´ jokoaren antzekotasuna zeukan, errege, hiltzaile, errugabe eta errudun batekin.

Kordarekin salto egitea abesti desberdinak kantatzen ziren bitartean edota ezkutatzera jolastea eguneroko gauza zen, eta Barakaldoko auzo guztietan aurkitu zenezake bertoko umeak gora eta behera.

``Pita´´ da agian garai horietako jolasetako bizirik iraun duen bakarra. Lurrean 10 lauki markatzen ziren harri batez, eta lehenengotik hasita hamargarrenera harritxoa lauki bakoitzean sartzen joan behar zen. Ondoren laukietatik saltoka pasatu, harria zegoen laukitxoa ukitu ezin zelarik.

Aipatu beharra dago, garai honetan ehizak garrantzi handia zuela jada (lan jarduera bezala), eta Barakaldon bertoko ehiztariak mendira joateko elkartzen ziren, ahuntzak, oreinak eta basurdeak harrapatzeko.

Txori kantarien harrapaketa baita ere oso garrantzitsua izan zen, eta herriko gazteek haien txoria herriko txori abeslari hoberena izateagatik lehiatzen zuten.Llano bezalako auzoan garrantzia handia izan zuen jarduera honek, eta lehen apustu eta lehiaketak sortzen hasi egin ziren, Munoako Jauregian hain zuzen ere.

Gaur egun Llanoko auzoan egiteari utzi egin zaio, eta Lutxanako jaietan urtero egiten da  jarduera honen lehiaketa berezi bat.